2026 жылғы 5 қазандағы қолданыстағы нормалар бойынша тексерілді.
Мазмұны:
Шекті мөлшерлемелер: кесте
Кепілсіз несиелер
Кепілді несиелер
Ипотекалық несиелер
Шағын несиелер
Қысқа микрокредиттерге тағы қандай шектеулер бар
Шартыңызды қалай тексеруге болады
Несиені рәсімдеу кезінде, ең алдымен, қарыз алушылар пайыздарға қарайды. Бұл дұрыс стратегия. Бірақ әртүрлі несиелік ұйымдардағы пайыздық мөлшерлемелерді ғана салыстырып қоймай, оларды Қазақстан Республикасының заңнамасымен салыстырып тексерген орынды. Банктер мен МҚҰ үшін шектеулер жасалған: бірде-бір несиелік ұйым мемлекет белгілеген шекті деңгейден жоғары пайыз белгілей алмайды. Біз несиелердің әртүрлі түрлерін атап өтіп, Қазақстанда қандай пайыздар ең жоғары екенін анықтаймыз.
Шекті мәндерді Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі (ҚНРДА) мен Ұлттық Банктің 2026 жылғы 30 сәуірдегі № 84 бірлескен қаулысы белгілейді. Несие ұйымдары өз ахуалын теріс пайдаланбауы және адамдар төлей алмайтын жоғары пайыздарды белгілемеуі үшін шек орнатылады.
Мақалада пайыздар туралы айта отырып, біз жылдық тиімді сыйақы мөлшерлемесін (ЖТСМ) ескеретінімізге назар аударамыз. Бұл комиссияларды, басқа алымдарды және сақтандыру төлемдерін қамтитын пайыздар. Яғни, бұл қарыз алушының несиеге қызмет көрсетуге кеткен барлық шығындарының жиынтығы.
Банктер мен МҚҰ жарнамаларында біз номиналды мөлшерлемені көреміз. Бұл негізгі қарызға есептелген пайыздар.
Несие бойынша шығындар әртүрлі төлемдерден тұруы мүмкін болғандықтан, заңда несиелік ұйымдар қосымша комиссияларды енгізуге азғырылмауы үшін номиналды мөлшерлемелер бойынша емес, тиімді мөлшерлемелер бойынша шектеулер белгіленген.
Шекті мөлшерлемелер: кесте
| Қарыз түрі | Шекті ЖТСМ |
|---|---|
| Кепілсіз банктік қарыз | 46% |
| Кепілі бар банктік қарыз | 35% |
| Ипотекалық тұрғын үй қарызы | 25% |
| Микрокредит | 46% |
| Мерзімі 45 күнге дейінгі және сомасы 45 АЕК-ке дейінгі микрокредит | мөлшерлеме күніне 0,3%-дан төмен, ЖТСМ 179%-дан аспайды |
2026 жылы 45 АЕК – 194 625 теңге (АЕК – 4 325 теңге).
Кепілсіз несиелер
Кепілсіз несиелер – ешқандай мүлікпен қамтамасыз етілмеген қарыздар. Яғни, қарыз алушы, егер мерзімі өтіп кетсе, қарызды төлеу есебіне пәтер немесе көлік беруге міндеттеме алмайды.
Кепілсіз банктік қарыздар бойынша шекті ЖТСМ – 46%. Бұл – барлық міндетті төлемдер ескерілген жылдық мөлшерлеме.
Банктік несиелердің ішінде бұл ең қымбаты. Кепілсіз қарыз бере отырып, банк тәуекелге барады: қарыз алушы төлемей қалса, өндіріп алатын ештеңе болмайды. Бұл тәуекел мөлшерлемеге енгізілген.
Кепілді несиелер
Кепілді несие мүлікпен қамтамасыз етіледі. Мысалы, автонесие: қарыз алушы төлемдерді жасамаса, банк кепілге қойылған көлікті сатып, қарызды өтеуге құқылы.
Қайтарылмау қаупі төмен, сондықтан шегі де төмен: кепілі бар банктік қарыздар бойынша ЖТСМ 35%-дан аспауы тиіс.
Ипотекалық несиелер
Ипотека – жылжымайтын мүлікті сатып алуға арналған несие. Біріншіден, бұл мақсатты несие: банк берген ақшаға тек тұрғын үй сатып алуға болады. Екіншіден, бұл кепілді несие: төлемдер уақытында жасалмаса, банк сатып алынған жылжымайтын мүлікті өндіріп алуға құқылы.
Ипотекалық тұрғын үй қарыздары бойынша шекті ЖТСМ – 25%.
Шағын несиелер
Микрокредиттерді микроқаржы ұйымдары (МҚҰ) береді. Сомалары шағын, кепіл көбінесе қажет емес, ал қарызды кеңсеге бармай-ақ онлайн рәсімдеуге болады.
Микрокредиттер бойынша шекті ЖТСМ – 46%.
Мерзімі 45 күнге дейінгі және сомасы 45 АЕК-ке дейінгі қысқа мерзімді жалақыға дейінгі қарыздар үшін бөлек ережелер бар: олар бойынша сыйақы мөлшерлемесі күніне 0,3%-дан төмен, ал ЖТСМ 179%-дан аспауы тиіс.
Қысқа микрокредиттерге тағы қандай шектеулер бар
Мерзімі 45 күнге дейінгі және сомасы 45 АЕК-ке дейінгі микрокредиттер үшін ҚНРДА-ның 2026 жылғы 15 мамырдағы № 92 қаулысымен бекітілген талаптар (5-қосымша, 3-тармақ) үш ереже белгілейді:
- тұрақсыздық айыбы – мерзімі өткен әр күн үшін орындалмаған міндеттеме сомасының 0,3%-ынан аспайды;
- қарыз алушының микрокредит сомасынан тыс барлық төлемдері – сыйақы, тұрақсыздық айыбы, комиссиялар – шарттың бүкіл мерзімінде берілген соманың жартысынан аспауы тиіс;
- шарт мерзімін 90 күннен аспайтын мерзімге ғана, бұрынғы немесе қарыз алушы үшін жақсырақ шарттармен ұзартуға болады.
Мысалы, егер сіз 20 000 теңге алсаңыз, осы сомадан тыс төлейтініңіздің бәрі 10 000 теңгеден аспауы тиіс.
Басқа тұтынушылық микрокредиттер бойынша «Микроқаржылық қызмет туралы» заңның (6-бап, 3-тармақ) жалпы шегі қолданылады: тұрақсыздық айыбы мерзімі өткен алғашқы 90 күн ішінде әр күн үшін мерзімі өткен төлем сомасының 0,5%-ынан, ал жылына микрокредит сомасының 10%-ынан аспайды.
Шартыңызды қалай тексеруге болады
Қарыздың әр түрінің өз шегі бар. Бұл – ең жоғары мән: іс жүзінде мөлшерлеме төмен болуы мүмкін.
- Шарттың бірінші бетінен ЖТСМ-ны тауып, жоғарыдағы кестемен салыстырыңыз.
- Күндік мөлшерлемені тексеріңіз: қысқа қарыз бойынша ол 0,3%-дан төмен болуы тиіс.
- Қарыз сомасынан тыс төлейтіндеріңіздің бәрін қосыңыз: қысқа микрокредит бойынша қорытынды берілген соманың жартысынан аспауы тиіс.
- Кредитордың қолданыстағы лицензиясы бар екеніне көз жеткізіңіз: мәртебесі біздің МҚҰ тізіліміміздегі ұйым карточкасында көрсетілген.
Егер шарттағы мөлшерлеме шекті мөлшерден жоғары болса, ҚР Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігіне хабарласыңыз.
Дереккөздер:
ҚНРДА мен Ұлттық Банктің 30.04.2026 № 84 бірлескен қаулысы
Микроқаржылық қызметті жүзеге асыруға қойылатын талаптар, ҚНРДА-ның 15.05.2026 № 92 қаулысы
«Микроқаржылық қызмет туралы» Қазақстан Республикасының Заңы
