2026 жылғы 9 қарашада жаңартылды. Бұл — 2022 жылғы мамырдағы жаңалық, онда заң жобасы сипатталған; төменде — сол кездегі мәтін. «Қазақстан Республикасы азаматтарының төлем қабілеттілігін қалпына келтіру және банкроттығы туралы» Заң 2022 жылғы 30 желтоқсанда қабылданды (№ 178-VII) және 2023 жылғы 3 наурыздан бастап қолданылады. Шарттары жобадан өзгеше:
- соттан тыс банкроттық — eGov немесе ХҚКО арқылы өтініш беріледі, егер берешек 1 600 АЕК-тен (2026 жылы 6 920 000 теңге) аспаса, мүлік болмаса, қатарынан 12 ай бойы 1 АЕК-тен асатын төлем жасалмаса, ал 2025 жылдан бастап алынған қарыздар бойынша банк немесе МҚҰ берешекті реттеу рәсімін жүргізіп қойса; рәсім 6 айға созылады, ал берешекке 5 жылдан асса — 1 ай;
- берешек одан көп болса немесе мүлік болса — сот арқылы: төлем қабілеттілігін қалпына келтіру немесе сот банкроттығы;
- банкроттықтан кейін банктер мен МҚҰ 5 жыл бойы қарыз бермейді (ломбардтардан басқа), рәсімді қайта қолдануға 7 жылдан кейін ғана болады.
2022 жылғы 28 наурызда Қазақстан Республикасында жария тыңдаулар өтті, онда жеке тұлғалардың банкроттық рәсімі туралы заң жобалары талқыланды. Осылайша, «Төлем қабілеттілігін қалпына келтіру және азаматтардың банкроттығы туралы» Заңға сәйкес борышкерлерге, егер олардың банктер, МҚҰ немесе коллекторлық агенттіктер алдында 4,9 млн теңгеден аспайтын берешегі болса, соттан тыс банкроттықты ресімдеуге рұқсат етіледі. Банкроттықтың басқа шарттары мүліктің, ресми табыстың болмауы немесе ең төменгі күнкөріс деңгейінен аз табыс болып табылады.
Процедура туралы толығырақ сілтеме бойынша оқуға болады: «Банкроттық рәсімі қалай өтеді» мақаласы (орыс тілінде)
Егер азамат сотқа жүгінбестен өзін банкрот деп тануға ниет білдірсе, онда ол осы процедурадан кейін белгілі бір салдарлар пайда болатынын түсінуі керек. Мысалы, мынадай:
- Бұдан былай қарыздар мен несиелер алуға, кепілгер болуға немесе кредит берушілерге кепілдік беруге болмайды;
- Мүлікке байланысты мәмілелерді жүргізуге тыйым салынады;
- Барлық қарыздарын есептен шығарған адамға, ерекше жағдайларды қоспағанда (жақындарын жерлеу, емделу, жұмысқа орналасу, білім алу), шетелге шығуға тыйым салынады.
Қарыздар мен кредит алу бойынша шектеулер 5 жылға белгіленеді, ал шетелге шығу 3 жыл мерзімге шектеледі.
Қазақстанда 2022 жылы сот банкроттығы рәсімі бойынша қарыздарды есептен шығару соттан тыс рәсімнен біршама ерекшеленеді. Банкроттықты сот арқылы рәсімдеу қарызы 4,9 млн теңгеден асатын жеке және заңды тұлғаларға қолайлы.
Азаматты банкрот деп танығаннан кейін кредиторларға оның банктік шоттарынан қаражат өндіріп алуға, төлемдердің мерзімін өткізіп алғаны үшін өсімпұл есептеуге және мүліктен өндіріп алуға тыйым салынады.